Stift St. Peter, een toeristisch en religieus centrum

Midden in het bruisende centrum van Salzburg staat Stift St. Peter, het oudste klooster van het Duitse taalgebied. Het is een toeristische bezienswaardigheid en een spiritueel rustpunt in een. Amusement, kunst, wetenschap en religie gaan hier hand in hand. Enerzijds kun je je er vergapen aan unieke architectuur uit diverse tijdperken en aan de andere kant kun je je eigen tijdelijkheid overdenken op het sfeervolle kerkhof. Saillant detail: Die begraafplaats fungeert net als de catacomben van de abdij als decor in The sound of music. En dat alles bevindt zich in een gebouwencomplex dat onderdak biedt aan een actieve geloofsgemeenschap.

Stift St. Peter vanaf de binnenplaats, foto door Zairon (CC BY-SA 4.0).

Zoek je nog een hotel of vakantiehuisje? Kijk alvast bij AlpenReizen, de Jong Intra Vakanties, OAD of TUI. Liever een camping? Kijk dan eens bij ANWB Camping, ACSI Eurocampings of Glampings.

Wat is er te doen en te zien?

Stift St. Peter staat ook bekend onder de naam Erzabtei St. Peter. Je nadert het vanuit een smal gangetje. Vandaar kom je uit op een binnenplein dat het Stiftshof heet. Veel bezoekers stellen zich vanaf daar tevreden met een bezoek aan de drie hoogtepunten: de Stiftskirche, het Petersfriedhof en de catacomben. Een aantal geïnteresseerden bezichtigt eveneens het museum dat een selectie van de kunstschatten van de abdij exposeert. Ook bestaat er redelijk veel interesse voor het Stiftskulinarium St. Peter, dat naar eigen zeggen het oudste restaurant van Midden Europa is. De vroegste vermelding stamt uit het jaar 803. Er valt zeker nog meer te zien in de abdij, maar dat is interessant voor een beperkt publiek.

Kerk, kerkhof en catacomben

De ingang van de abdijkerk ligt direct aan het Stiftshof. In de kern is het een romaanse basiliek uit de twaalfde eeuw, die in de loop der eeuwen is uitgebreid met een dwarsschip, een koor en een koepel. Sommige delen zijn echter ouder. Zo is een deel van de toren afkomstig uit de negende eeuw. Rond 1400 is deze geromaniseerd. De uivormige spits is daar vervolgens weer dik drie eeuwen later op geplaatst. Ondanks alle aanbouw en verbouwingen maakt de kerk geen rommelige indruk. Integendeel; dankzij de weelderige aankleding aan de binnenkant in barok en rococo-stijl is het een wonderlijk harmonieus geheel.

Het aangrenzende kerkhof dateert van oorsprong uit de zevende of achtste eeuw en behoort daarmee naar alle waarschijnlijkheid tot de oudste delen van de abdij. Er bestaat zelfs een vermoeden dat er al tijdens de grote volksverhuizing mensen werden begraven op deze plek. De oudst aanwezige grafsteen is van Abt Dietmar. Hij overleed in 1288. Het meest recente graf dateert uit het einde van de negentiende eeuw. Het Petersfriedhof maakt een stemmige indruk, mede doordat het is omgeven door een rotswand. In het midden bevindt zich de Margarethenkapelle.

Het kerkhof van Stift St. Peter, foto door Hiroki Ogawa (CC BY 3.0).

De toegang van de catacomben vind je aan de rand van het kerkhof. Deze gangen zijn in de oudheid uit de Festungsberg gehouwen. Oorspronkelijk dienden ze waarschijnlijk niet als begraafplaats, maar als verzamelplek. Ze hebben ook dienst gedaan als kluizenaarswoning. Het daglicht valt naar binnen door gaten in de rotswand die vanaf het kerkhof zichtbaar zijn. Een trap leidt naar twee grote gewijde ruimten: de Gertraudenkapelle en de Maximuskapelle. Halverwege bevindt zich een uitkijkplatform.

Collecties en museum

Stift St. Peter beschikt over een aanzienlijke kunstverzameling met meer dan 60.000 schilderijen, grafische afbeeldingen en religieuze voorwerpen. Deze zijn niet allemaal toegankelijk voor het grote publiek, maar kunnen wel na het maken van een afspraak voor studiedoeleinden bezichtigd worden. Een selectie van de voorwerpen bevindt zich in het Museum St. Peter. Hoogtepunten bestaan onder andere uit middeleeuwse smeedwerk van goud en rijk versierde religieuze objecten als de zogenaamde Heinrichskelk uit de twaalfde eeuw.

Interieur van de kerk van het klooster, foto door Zairon (CC BY-SA 4.0).

Ook bijzonder is de verzameling mineralen en halfedelstenen. De circa 25.000 objecten bevinden zich in drie zalen met een totale oppervlakte van meer dan 300 vierkante meter. Er staan 53 vitrines, waarin een deel van de collectie wordt tentoongesteld. De stenen komen voor een belangrijk deel uit het voormalige Oostenrijks-Hongaarse rijk. Naast de kunst en de mineralen biedt het klooster onderdak aan een vermaarde historische bibliotheek met liturgische teksten en theologische handschriften. Ook bevindt zich er een archief dat teruggaat tot de achtste eeuw. Tot slot is er plek voor alle bodemvondsten die met archeologische opgravingen aan de oppervlakte zijn gekomen.

Muziek en Concerten

Muziek is belangrijk voor de Stift St. Peter. Zo heeft het onder andere een eigen koor, een muziekarchief en een verzameling muziekinstrumenten. Bijzondere aandacht is er voor Michael Haydn – de jongere broer van de befaamde Joseph Haydn. Hij woonde en werkte van 1763 tot 1806 in Salzburg en had daar destijds meer succes dan Mozart. Zijn indrukwekkende oeuvre bestaat onder andere uit 37 missen, 43 symfonieën en 19 opera’s. Een klein museum in de abdij biedt mede aan de hand van 160 voorwerpen een interessante blik op de wereld van de barokmuziek. Het stoffelijk overschot van Michael Haydn bevindt zich in de abdijkerk, evenals dat van de zus van Mozart.

Boven het Stiftskulinarium St. Peter bevindt zich een barokzaal, waar dit oudste restaurant van Midden Europa met concerten omlijste diners verzorgd. De recepten stammen uit de achttiende eeuw, er is heus kaarslicht en plaatselijke musici brengen een programma met hoogtepunten uit het oeuvre van Mozart. Denk daarbij onder andere aan Eine kleine Nachtmusik en fragmenten uit Figaro, Die Zauberflöte en Don Giovanni.

Stift St. Peter is linksonder op de foto te zien, foto door Werner100359 (CC BY-SA 4.0).

Broeders

Er valt zoveel te zien in en te beleven in Stift St. Peter dat je als tijdelijke bezoeker haast zou vergeten dat dit al meerdere eeuwen een plek van werk en gebed is. Op deze locatie bevindt zich een actieve geloofsgemeenschap, die midden in de samenleving staat met onder andere een uitgeverij, een kloosterwinkel, een molen en een bakkerij. Mannen kunnen er als monnik intreden en er bestaan mogelijkheden voor trouw- en doopplechtigheden. Wil je op retraite of je tijdelijk conformeren aan de leefregels van St. Benedictus? Het kan allemaal, want het bestaansrecht van dit klooster ligt niet alleen in het ontsluiten en conserveren van het rijke verleden.

Geschiedenis van Stift St. Peter

De eerste abt van Stift St. Peter is Rupert. Oorspronkelijk was deze schutspatroon van Salzburg bisschop van Worms, waar hij een uitstekende reputatie genoot als een toegewijd en wijs man. Desondanks is hij in de zevende eeuw verjaagd door de grotendeels niet-christelijke bevolking. In de periode daarna voer hij over de Donau om de lokale bewoners te bekeren. Die activiteiten brachten hem bij Salzburg, waar hij de lokale christelijke gemeenschap nieuw leven inblies en de fundering liet leggen voor een plaatselijke kathedraal. Zijn opvolger Virgilius maakte dat werk af. Tot 987 waren de abt van Stift St. Peter en de bisschop van Salzburg dezelfde persoon. In de middeleeuwen ontwikkelde de abdij zich tot een belangrijk studiecentrum waar veel schriftgeleerden werkten. Later onderhield het nauwe banden met de Benedictijnse universiteit van Salzburg tot dat deze in 1810 werd opgeheven.

Kopergravure van het klooster uit 1740, door C. Remshart, B. Hattinger und I. M. Wehrlich.

In de twintigste eeuw kon mede dankzij inspanningen vanuit Stift St. Peter de universiteit van Salzburg opnieuw in het leven geroepen worden. Toch werd dit een moeilijk eeuw voor het klooster, met name doordat de nazi’s alle monniken verdreven. Alle bezittingen vielen in handen van het Derde Rijk. De geloofsgemeenschap bleef echter bestaan en mede daardoor kon na de Tweede Wereldoorlog het herstel worden ingezet met omvangrijke renovaties aan het gebouw en een heroriëntatie van de taken.

Openingstijden en toegangsprijzen

Stift St. Peter is van mei tot en met september ‘s ochtends geopend van 10.00 tot 12.30 uur. ‘s Middags kun je er van 13.00 tot 18.00 uur terecht. De overige maanden van het jaar gaat het klooster een uur eerder dicht, behalve op nieuwjaarsdag, kerstmis en oudjaarsdag, want dan is het hele complex dicht. Honden worden niet toegelaten en ook is het niet mogelijk om tijdens de mis de kerk te bezichtigen. De toegangsprijs voor volwassenen is € 2,00, maar die hoef je niet te betalen als je een Salzburg Card hebt. Meer informatie vind je op de website van het klooster.

Bereikbaarheid van Stift St. Peter

Stift St. Peter of de Erzabtei (D op de kaart) vind je in het centrum van Salzburg, vlakbij de Salzburger Dom (A). Vanaf het station is het een half uur lopen. De route loopt voor een flink deel langs de rivier de Salzach. Zolang je de torens van de Dom in de gaten houdt kun je niet verdwalen. Met de bus of met de fiets leg je dezelfde afstand in een kwartier af. Automobilisten kunnen parkeren bij het station, maar er zijn ook andere parkeergarages in de stad. Contipark Parkplatz Basteigasse ligt dicht bij Stift St. Peter en is 24 uur per dag geopend.

Zoek je nog een hotel of vakantiehuisje? Kijk alvast bij AlpenReizen, de Jong Intra Vakanties, OAD of TUI. Liever een camping? Kijk dan eens bij ANWB Camping, ACSI Eurocampings of Glampings.

Verder lezen

Vind je oude kloosters en kerken leuk om te bezoeken? Bezoek behalve de reeds genoemde Salzburger Dom dan ook eens Stift Nonnberg (C op de kaart) dat vlakbij Festung Hohensalzburg (B) ligt. Dit is het oudste vrouwenklooster ter wereld en dus de vrouwelijke tegenhanger van Stift St. Peter.

Deze tekst is een bijdrage van Harry Wibier. Kijk gerust eens op zijn eigen website Dolm. Daar schrijft hij over de prehistorie, kunst en tal van andere zaken.